Tom SLEIGH (SHBA) - MACE USHTRIE



Tom Sleigh lindi në Mount Pleasant, Teksas. Ai ndoqi studimet e larta në Evergreen State College, të Akademisë së Arteve të Kalifornisë, si dhe përfundoi studimet Master në Universitetin Johns Hopkins. Përmbledhjet e tij më të fundit përfshijnë Space Walk (Ecje në hapësirë, botuar nga Houghton Mifflin, 2007), vepër që ka fituar Çmimin Kingsley Tufts dhe Far Side of the Earth (Skaji i largët i Tokës, 2003), i cilësuar si Libri i Nderit prej Shoqërisë së Librit të Masaçusetsit.
Tom Sleigh është autor i After One (Pas të vetmit), vepra fituese e Çmimit Houghton Mifflin për Seritë e Poezisë së Re për vitin 1983; Waking ( Duke ecur, 1990), vepër e dalluar nga Kritika e Librit të New York Times-it dhe finaliste e Çmimit të Poezisë Lamont; The Chain ( Zinxhiri, l996), i nominuar për Çmimin Lenore Marshall; dhe The Dreamhouse (Shtëpia e ëndrrave, 1999), i përzgjedhur nga Akademia e Poetëve Amerikanë dhe Klubi i Librit Poetik, si dhe finalist i Çmimit të Los Angeles Times për Librin. Tom Sleigh ka botuar gjithashtu një përkthim të Herakliut të Euripidit (Oxford University Press, 2000), si dhe një libër me ese titulluar Interview With a Ghost (Intervistë me një fantazmë, Graywolf Press, 2006).
Poeti laureat i Çmimit 'Nobel', Seamus Heaney ka thënë për poezitë e Sleigh: "Poezia e Tom Sleigh gëzon famën që meriton dhe ka baza të shëndosha. E admiroj veçanërisht për mënyrën se si refuzon që të gdhendë skajet emocionale e përsëri arrin të fitojë një shpengim lirik." Disa nga çmimet e shumta që Tom Sleigh ka marrë: Çmimi Akademik, akorduar prej Akademisë Amerikane të Arteve e Letrave; Çmimi Shelley, akorduar prej Shoqërisë Amerikane të Poezisë; Çmimi i Shkrimtarit Individual, akorduar prej Fondit Lila Wallace etj. Aktualisht punon si lektor në Programin Master të Arteve të Bukura, dega Krijimtari, të Kolegjit Hunter, dhe jeton në Bruklin, Nju Jork.

BOCET

Kisha një bocet
historie
në kokë -

ishte një histori e martirëve
të dashurisë, e lolove
të tiranëve, e tiranëve
vetë duke qarë fatin
e ushtarëve të tyre -

një bocet sentimental,
pa thellësi -
një bosht i shtruar X e Y
iluzionet e të cilit
qenë të përballueshme...
e pastaj të papërballueshme...

Në atë bocet desha të flisja
në një gjuhë
krejt tjetër, me fjalë
që do imitonin sesi njëri
nga luftëtarët e Homerit
zhyt një heshtë
mes parzmores dhe rrasës së
kraharorit, tehu që rrëmon
mes kraharorit
si një rreze drite që rrëmon
në një dhomë të errët
për shpirtin
e pastrehë, foshnjor,
të tërbuar -

por kjo figurë letrare,
"rrezja e dritës" sime -
ishte vërtet tehu
që shpon mushkërinë
e zemërgjerës Z
e cila ndjen vdekjen t'i lirojë
gjunjët, menos-i në thumos-in e tij
duke fluturuar jashtë tij -
fati i shpirtit të tij
të përballej me mua
përtej kornizës:

as dhomë, as Iks, as Ypsilon, as "rreze drite",
as menos, as thumos, as Zetë -
vetëm syprina plane me skica
pas plani e pas plani
që dalin krahë-leva përjetë përtej hapësirës.

MACE USHTRIE

1
Sipër varrezës pranë postit të komandës
mund t'i shihni të hardallisen te mendërzat e egra:
i pashë të hidhen e përdridhen, të rrihen e lëpihen,
të përtypen, të kërleshen, llapë jashtë, të jargaviten.

Mace që koten nën hijet e tankeve.
Apo që flenë kruspull nëpër frëngji.
Me qindra që nuhasin apo lëpijnë
pas shalësh të gjata që çohen vuv,
shtazë gjashtëgishtash që ju ngulisin egër
nga të çarat e syve... veshë që puliten kudo,
që puliten si pllaka e koracës që hapet
nga nxehtësia e shpimit nga plumbat.

Pushtim macesh në mendje. Kope macesh
që rendin xanxare. Dhe një femër e madhe
me barrë vrapon mes barit derisa ngec
midis putrave të një qeni mermeri

kutullaç mbi një varr e ku ajo mpreh
kthetrat pas mjekrës së tij të myshkur
para se t'i përvidhet butë, duke u tundur
epshore mu nën nofullën e qenit,

e të rrokulliset me tregue barkun e fryrë.
Përfytyrojeni atë me vathë rrathë të artë
në vesh e hundë si perëndesha mace Bast,
me kotele bronzi këmbëve, me turmën që pi fort,

me gra që ngrenë fustanet teksa ajo zbret
në Nil, me një sistrum që i tringëllin nga putra.
Pastaj kthehet sërish që andej dhe nuhat
melhemet e saj, Zonja e Flakës, Syri i Râ-së.

2
Përmes oborrit tanket vijnë duke shtënë,
tankistët qeshin, syzet veshur me pluhur
dhe diell, duke shkapërdarë maçokët që
përvidhen murit të rrënuar që praps dallgët
e s'i lë të fshijnë kryqet e bardha mbi varre,
motorët duke uturirë gjatë tërë pasdites
si mjaullima pareshtur macesh në zjarrmi.
Kullat e tankeve rrotullohen syve të maceve

rrotullohen dhe vezullojnë, rripat e çeliktë kërkëllijnë,
duke i dërguar macet fluturimthi drejt një mërgimi
përmes barit të eshkur e të brishtë, me kërcejtë
që mezi përkulen teksa ato kalojnë.

3
Pasi e fundit makinë bombë vrau tre ushtarë
uebsajti i shtabit i etiketoi "martirë". Katër
civilë të vrarë në postbllok. Tre në rrugën e aeroportit.
Një grua e re e hedhur në erë nga një granatë.
Fakte dhe fakte prapë... gjersa të vdekurit
të ngrihen nga varri, me vraja në fytyrë
apo me fytyra të fshira si me rërë smerile
që në gjuhën e çalë të stendave të muzeve
"e lë shikuesin me më shumë enigma,
të tronditur, me gojë hapur nga dhembshuria…"
Dhe më pas më kujtohen ata harkëtarët e lashtë,
ngrirë në mëdyshjen mes adhurimit dhe nevojës -
që shohin ngultas drejt armikut, barbarëve,
të cilët vinin në shqytet e tyre mace të shenjta,
duke e ditur se armiku, i dhunuar në fenë e tij
do të hidhte harqet dhe do vajtonte si kotele.

STACION HAPËSINOR

Nëna ime, unë dhe qeni po pluskonim
pa peshë në kuzhinë. Argjendurinat
rrinin pezull mbi tryezë. Pecetat kishin vajtur
gjer në tavan. Të vdekurit e shtypur nga graviteti
tani qenë të lirë të lëviznin nëpër dhomë, të zinin
vend në darka, të mbanin pirunin, thikën, lugën -
Lugë, thika, pirunë, që, pa këtë çast të papeshë
do të ishin të paluajtshëm si malet.

Nëna ime, unë dhe qeni venim në orbitë
të zbrazëtisë që pason lumturinë
e një gjesti intim: dora e saj që ledhaton kryet e qenit
dhe qeni që sheh lart, në pritje, drejt syve të saj:
duke parë kaq drejt dhe me kaq dhimbsuri aliene
sa t'i kthehej shikimi ngultas; vështrimi njerëzor
i cili harron, për një çast, se është duke parë
çka po e shikon dhe thjesht, zellshëm, veç sheh...

Por vetëm një çast. Vetëm për një çast nëna ime
dhe qeni panë tek njëri-tjetri jo nënë apo qen
por atë vështrim - Nuk mund të rri dot pa menduar,
sikur unë të isha qen, ose të ishte ime më,
atëherë ai gjest intim, kjo lumturi kalimtare
do zgjaste përgjithmonë... këtë dëshirë të pashpresë
plot shpresë po dëshiroja; E dija dhe nuk e dija
njëlloj siç ime më e dinte se ish nëna ime

dhe nuk e dinte... e sa për qenin, bebëzat e gjera të zeza
të ngulitura mbi fytyrën e qeshur zbehtë të nënës,
dukej sikur përmbante një pikël nga zbrazëtia
ku vareshim pezull të gjithë; megjithëse vetëm një qen
që përtyp një lodër zhelane shualli në formë
kocke, femuri apo metakarpi
të trupit të rëndë që nuk u lodhëm më tej
ta çonim peshë në ajrin e thellë milje e milje

që na shtypte në karriget tona. Qeni mpreh veshët,
ndjen një të vdekur të avitet. Tek kaloi nga kuzhina,
im atë po vente me lëvizjet e plogëta kabà
të dikujt me tutë hapësinore - çudia e të vdekurit
që vete mes të gjallëve - ani se krejt bota
po pluskonte me një lehtësi që na bënte
të ndjeheshim fantazma: nuk e di nëse
nëna e pa apo jo - ai nuk e pa kur

edhe ai vetë vuri dorën mbi kryet e qenit
e qeni çoi sytë nga vështrimi i saj tek i tij...
Dhe atëherë çasti ndërroi kah në boshtin e vet,
kuzhina na vërviti së prapthi rreth e qark
e mëshoi me duar të rënda mbi supet tona,
kështu që im atë u plandos mbi qilim,
mëma mbështeti mjekrën mbi dorën e saj
dhe tjetrën e shkiste mbi kryet e qenit,

nyjat e gishtave të lakuara në një mundim
erozioni hënor, me rrudha që ngrihen në ca
kreshta që sprapsen ca tegela rrafshinash
me emra të tillë si Deti i Qetësisë
- paçka se kjo është veç një metaforë për sesi
i pashë dorën, dorën e zbrazët por ende të fortë
të lëkundej krejt e vetme në hapësirën e pafund
midis qilimit dhe tavanit të ndriçuar me neon.


VAJTIM PËR UR-IN

- nga një formulë babilonase, 2000 vjet p.K.

Si bronz i shkrirë dhe pellgje gjaku të derdhur
hekuri. Të vdekurit e atdheut tonë
treten nën dhè
si tretet në diell yndyra, burrat me helmetat
e hapërdara andej-këndej, burrat e asgjësuar
nga sëpata me dy tehe. Të rëndë, të pandihmueshëm,
dergjen pa lëvizur si gazela
e lodhur në një grackë,
me turirin në pluhur. Shtëpi
pas shtëpie, dyert e zbrazëta kornizojnë mungesën

e mëmave dhe etërve që u zhdukën
në flakë që pamëshirshëm
përhapen e kërkojnë
fëmijë të frikësuar që rrinë urtë
në krahë të nënave, të degdisura tanimë

në harresë, si notarë që i vërtit nëpër det
një rrymë e fortë.
U mbylltë porta e madhe
e natës më të zezë sërish
në mentesha pa zhurmë. Meqë u prish dhe vetë,
na u shporrtë nga mendja kjo gjëmë.


VDEKJES
Nuk do ma fshish gëzimin tim

nga alga e lëkurës sime, nga qafa e kërrusur,
nga palat dhe rrudhat që fsheh
edhe po të hedh krahun e të shtrij
këmbën e djersitur të ftohet pranë tëndes.
Unë e di se e bën fytyrën time më
interesante për mua në këtë skenë

të ndriçuar bukur për t'u dukur si fushë
e hapur ku unë bredh në teatrin tënd
të mahive që prekin një Zot e di çfarë

në këtë përçartje kurmesh
në këtë klub me zhurmë ku të gjithë
po pinë dhe je ti që u rri përsipër
duke pështyrë tinëz në pijen e secilit