Joumana HADDAD (Liban) -- KTHIMI I LILITËS


Jouma Haddad është poete, aktore e artiste. Ajo ka botuar disa vëllime poetike të mirëpritura gjerësisht nga kritika. Librat e saj janë përkthyer botuar në shumë gjuhë. Vetë zotëron shtatë gjuhë të huaja dhe ka botuar një sërë veprash të përkthyera. Joumana Haddad ka intervistuar një sërë shkrimtarësh të shquar si Umberto Eco, Paul Auster, Jose Saramago, Peter Handke, Elfriede Jelinek, e të tjerë. Ajo është laureuar me Çmimin Arab për Gazetarinë në vitin 2006. Haddad është drejtoreshë e seksionit të faqeve kulturore të gazetës prestigjioze An Nahar, administratore e çmimeve letrare IPAF (Arab Booker) si dhe kryeredaktore e revistës Jasad , një revistë kontroversiale arabe e specializuar në letërsi e artet trupore. Ajo është gjithashtu anëtare e Komitetit Libri dhe leximi, pranë Ministrisë libaneze të Kulturës.
Në arabisht ka botuar: Koha për një ëndërr, poezi (1995), Ftesë për një festë sekrete, poezi (1998), Dy duart e humnerës, poezi (2000), Nuk kam mëkatuar sa ç'duhet, poezi të zgjedhura (2003), Kthimi i Lilith, poezi (2004), Pantera e fshehur në fund të supeve të saj, poezi të zgjedhura, (2006), Në shoqërinë e vjedhësve të zjarrit, Biseda me shkrimtarë ndërkombëtarë (2006), Vdekja do të vijë dhe do të ketë sytë e tu, Antologji e 150 poetëve të vetëvrarë (2007), Zakone të këqija, poezi të zgjedhura (2007), Pasqyra kalimtarësh, poezi (2008).

KTHIMI I LILITËS

Unë jam Lilita
Perëndesha e dy netëve që kthehet nga mërgimi.

Unë jam Lilita gruaja fat
Asnjë mashkull s'i ka shpëtuar magjisë sime,
E asnjë mashkull s'do të donte t'i shpëtonte.

Jam hënë e dyfishtë Lilita
E zeza mund të përmbushet veç nga e bardha,
dëlirësia ime është shkëndijë harbimi dhe kureshtia ime pikënisja e së mundurës
Jam gruaja-Parajsë që prej Parajsës ra,
dhe jam Parajsa-rënë.

Lilita, kthyer prej qelave të harresës së zbardhur,
luaneshë e Zotit dhe perëndeshë e dy netëve.
Mbledh në kupën time të pambledhshmen,
e më pas e pi. Sepse jam priftëresha dhe tempulli.
Asnjë pikë nuk lë për kërkënd, që të mos mendojnë se kisha aq sa desha.
Çiftëzohem me veten dhe vetveten shumëfishoj për të krijuar racën time
e më pas dashnorët e mi i vras
t'u bëj vend atyre që ende s'më kanë njohur.

Unë, kafshata e mollës. Libra shkruan për mua, por ju s'i lexuat kurrë. Jam kënaqësi e shfrenuar, gruaja tradhtare, plotësim i epshit që sjell shkatërrim total. Bluza ime është dritare drejt çmendurisë. Kush më dëgjon e ka hak vdekjen
Por dhe ai që s'm'u bind do bëhet pishman.

Jam roja e pusit dhe pikëlidhja e kundërshtive. Puthjet mbi trupin tim janë plagët e atyre që guxuan. Prej flautit mes dy kofshëve të mia lind kënga, dhe prej këngës sime mallkimi zbrazet si rrëke mbi tokë.

Shkëlqej në errësirë
dhe në humnerë lartohem.
Qëndroj në prag të çdo gjëje
dhe vetëm vdekja më kthen.

Jam Lilita, kupa dhe shërbyesi.
Erdha t'ju them:
Një kupë është pak për mua.
Erdha t'ju them:
Shërbyesi është qorr.
Erdha t'i them:
Adam, Adam
Je i zënë me punë të tjera, por e rëndësishme është vetëm një.

Nuk jam kryeneçe apo që shtrohem lehtë, por drithërima e joshjes së parë.
Nuk jam kryeneçe apo që shtrohem lehtë, por humbja e pendesës së fundit.

Unë, fati i të mençurit. Bashkimi i gjumit me pagjumësinë. Jam embrioni poet. Sjell rrotull veten dhe gjej sërish. Kthehem nga mërgimi për të qenë nuse e shtatë ditëve dhe shkatërrim i së ardhmes.

Jam luanesha joshëse.
Kthehem t'i turpëroj të nënshtruarit dhe të mbretëroj mbi tokë.
Kthehem të shëroj brinjën e Adamit, dhe të çliroj çdo burrë prej Evës së tij.

Jam Lilita
Dhe kthehem nga mërgimi
të trashëgoj vdekjen e nënës që solla në jetë.

PASQYRA E MARINËS

Marina Tsvetaieva-s, poetes ruse lindur më 1892,
që vari veten në moshën 49 vjeçare.

Ngul vështrimin mbi kufomën time të shtrirë dhe vetja më duket e bukur. E bukur si legjendë e plagosur. E bukur sa veç dikush tjetër mund të ish.

Ngul sytë mbi kufomën time dhe ajo është bërë tel. Jam akrobat mbi tel, pengu i tij.
Teli dridhet e më kërcënon se do më flakë tutje. Mbërthehem pas tij, e mallkoj. Dhe papritur ai shndërrohet në shkallë, humnerë, rënie, ku nuk rresht së dhëni lamtumirën gjithë maleve që nisen pa mua.

Në vdekjen time do hedhin valle, jam e sigurt. Çdo gojë do t'i gjejë dy fjalë për të thënë, një urrejtje të re për çdo kafkë të thyer.
Do të hedhin valle në vdekjen time dhe bari nën këmbë do të gufojë. E pashpirt, kodra që duhet të hipin (apo të zbresin) si barku i nënës pas gjithçka që kish.

Teli mbi të cilin shkoj pa lëvizur është kufoma ime. Është e kotë ta mbyllin në një arkë prej druri. Hidhni një rrobë mbi të, ftoni të gjithë zogjtë të ulen mbi të. Mos këndoni psalme; e as mos mendoni të mbillni lule përqark. Më mirë, uluni në gjunjë më mirë dhe kërkojini falje gjetheve që ju bënë hije, rrobave që ju mbuluan, qiellit që poshtërsitë tuaja duroi.

Ngre kokën, kokën e magjishme të një gruaje të vdekur, e kërkoj të gjej rrugën që do marr në kthim, shoh se mos gjej gurin e shkretuar që mungesën time do ta kuptojë.
Diçka brenda meje fle dhe unë e zgjoj. Diçka fle brenda meje, është ajo që s'isha kurrë:
jeta më e mirë që mund të ekzistonte, por që unë s'dija si ta jetoja.

Prej jush s'pres asgjë.
Kufoma ime më buzëqesh, qafa ime thuajse transparente, e unë jam rrugës që të çon drejt harresës.
Po, jam e bukur, e veç thonjtë e mi të nxirë më tradhtojnë.

Hajt tani: ËSHTË KOHA T'IA MARRIM VALLES!

GRUA

Askush nuk e gjen dot
Se ç'them teksa rri e heshtur
Kë shoh teksa mbyll sytë,
Sesi magjepsem teksa magjepsem
Çfarë kërkoj të gjej kur zgjas duart
Askush, askush s'e di
Kur jam e uritur, kur nisem për udhë
Kur eci e teksa jam e përhumbur
E askush nuk e di
Që largimi im është rikthim
E rikthimi, mosprani
Që dobësia ime është maskë
Edhe forca ime maskë
E ajo që vjen është stuhi.

Mendoj se e dinë,
I lë të besojnë kështu
Ndërsa unë bëj timen.
Më futën në një kafaz që liria ime të ish dhuratë prej tyre
Dhe mua më duhet t'u falem e t'u bindem
Por unë ndjehem e lirë para tyre dhe pas tyre,
Me dhe pa ata.
Jam e lirë brenda tiranisë dhe disfatës sime
E burgu im është ajo që dëshiroj.
Çelësi i burgut është ndoshta gjuha e tyre,
Por gjuha e tyre sillet rrotull dëshirës sime,
E dëshirën time s'e gjunjëzojnë dot.
Jam grua.
Mendojnë se liria ime është pronë e tyre
E unë i lë ta besojnë,
Ndërsa unë bëj timen.

PASQYRA E MARINËS

Marina Tsvetaieva-s, poetes ruse lindur më 1892,
që vari veten në moshën 49 vjeçare.

Ngul vështrimin mbi kufomën time të shtrirë dhe vetja më duket e bukur. E bukur si legjendë e plagosur. E bukur sa veç dikush tjetër mund të ish.

Ngul sytë mbi kufomën time dhe ajo është bërë tel. Jam akrobat mbi tel, pengu i tij.
Teli dridhet e më kërcënon se do më flakë tutje. Mbërthehem pas tij, e mallkoj. Dhe papritur ai shndërrohet në shkallë, humnerë, rënie, ku nuk rresht së dhëni lamtumirën gjithë maleve që nisen pa mua.

Në vdekjen time do hedhin valle, jam e sigurt. Çdo gojë do t'i gjejë dy fjalë për të thënë, një urrejtje të re për çdo kafkë të thyer.
Do të hedhin valle në vdekjen time dhe bari nën këmbë do të gufojë. E pashpirt, kodra që duhet të hipin (apo të zbresin) si barku i nënës pas gjithçka që kish.

Teli mbi të cilin shkoj pa lëvizur është kufoma ime. Është e kotë ta mbyllin në një arkë prej druri. Hidhni një rrobë mbi të, ftoni të gjithë zogjtë të ulen mbi të. Mos këndoni psalme; e as mos mendoni të mbillni lule përqark. Më mirë, uluni në gjunjë më mirë dhe kërkojini falje gjetheve që ju bënë hije, rrobave që ju mbuluan, qiellit që poshtërsitë tuaja duroi.

Ngre kokën, kokën e magjishme të një gruaje të vdekur, e kërkoj të gjej rrugën që do marr në kthim, shoh se mos gjej gurin e shkretuar që mungesën time do ta kuptojë.
Diçka brenda meje fle dhe unë e zgjoj. Diçka fle brenda meje, është ajo që s'isha kurrë:
jeta më e mirë që mund të ekzistonte, por që unë s'dija si ta jetoja.

Prej jush s'pres asgjë.
Kufoma ime më buzëqesh, qafa ime thuajse transparente, e unë jam rrugës që të çon drejt harresës.
Po, jam e bukur, e veç thonjtë e mi të nxirë më tradhtojnë.

Hajt tani: ËSHTË KOHA T'IA MARRIM VALLES!

GRUA

Askush nuk e gjen dot
Se ç'them teksa rri e heshtur
Kë shoh teksa mbyll sytë,
Sesi magjepsem teksa magjepsem
Çfarë kërkoj të gjej kur zgjas duart
Askush, askush s'e di
Kur jam e uritur, kur nisem për udhë
Kur eci e teksa jam e përhumbur
E askush nuk e di
Që largimi im është rikthim
E rikthimi, mosprani
Që dobësia ime është maskë
Edhe forca ime maskë
E ajo që vjen është stuhi.

Mendoj se e dinë,
I lë të besojnë kështu
Ndërsa unë bëj timen.
Më futën në një kafaz që liria ime të ish dhuratë prej tyre
Dhe mua më duhet t'u falem e t'u bindem
Por unë ndjehem e lirë para tyre dhe pas tyre,
Me dhe pa ata.
Jam e lirë brenda tiranisë dhe disfatës sime
E burgu im është ajo që dëshiroj.
Çelësi i burgut është ndoshta gjuha e tyre,
Por gjuha e tyre sillet rrotull dëshirës sime,
E dëshirën time s'e gjunjëzojnë dot.
Jam grua.
Mendojnë se liria ime është pronë e tyre
E unë i lë ta besojnë,
Ndërsa unë bëj timen.